Με τον τρόπο της ήταν και η τζαζ μια επανάσταση. Ενα κόκκινο πανί 
πριν το σύστημα την ενσωματώσει, την υποδεχθεί στις αίθουσες συναυλιών. Χαρακτηριστική της αφρο-αμερικάνικης κουλτούρας, ρυθμική για επιδέξια σώματα, ερωτική και πολιτική μαζί, θα έχει μία φορά ακόμα την τιμητική της σ' ένα μουσείο της βόρειας Ιταλίας, σ' αυτό της Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης στο Ροβερέτο του Τρέντο. Η τζαζ όπως έχει εκφραστεί όχι μόνο στη μουσική αλλά και στη ζωγραφική, το σινεμά και τη φωτογραφία. Τίτλος, «Ο αιώνας της τζαζ».
Σκοπός της έκθεσης, που εγκαινιάζεται το ερχόμενο Σάββατο, είναι ο διάλογος για ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα φαινόμενα του 20ού αιώνα. Γιατί όπως επισημαίνει ο Ντανιέλ Σουτίφ που τη σχεδίασε και την επιμελήθηκε, η τζαζ εκπροσωπούσε έναν τρόπο ζωής και επηρέασε άμεσα την ιστορία της τέχνης τον παρελθόντα αιώνα.
Τρία είναι τα μουσεία που συνεργάστηκαν: του Ροβερέτο, του παρισινού Musee du Quai Branly, αλλά και του Κέντρου της Σύγχρονης Γνώσης της Βαρκελώνης. Ως ιδανική για την καλύτερη κατανόηση του θέματος προτάθηκε μια νοητή χρονική γραμμή, η αφήγηση των σημαντικότερων γεγονότων στην ιστορία της τζαζ, μέσα από παρτιτούρες, αφίσες, δίσκους, περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία, οπτικοακουστικό υλικό.
* Αρχίζοντας από τα εικαστικά, ο Φράνσις Πικάμπια, ο Μαν Ρέι, ο Τζάνκο και ο Τεό Φον Ντένσμπουργκ ήταν οι πρώτοι που δέχτηκαν με ενθουσιασμό τη νέα αυτή μουσική, ενώ τους ακολούθησαν κατά πόδας ο Οτο Ντιξ, ο Ζαν Ματούλκα και ο Φράντισεκ Κούπκα. Συγγραφείς όπως οι Λάνγκστον Χιουτζ, Κλοντ ΜακΚέι και ζωγράφοι όπως οι Ααρον Ντάγκλας, Πάλμερ Χέιντεν και ο Γουίνολντ Ρέις εγκαινιάζουν την «Ανοιξη του Χάρλεμ» έχοντας την υποστήριξη πολλών, γοητευμένων από τη μαύρη κουλτούρα, λευκών συναδέλφων τους.
* Εμπνευση από την τζαζ θα αντλήσουν ακόμα οι αμερικανοί υπέρμαχοι της αφηρημένης τέχνης Αρθουρ Ντόουβ και Στιούαρτ Ντέιβις, ενώ γοητευμένος ιδιαίτερα από τους πιανίστες του μπούγκι γούγκι, ο Μοντριάν, στα τέλη της δεκαετίας του '20 θα ζωγραφίσει τα νεοϋορκέζικα αριστουργήματά του με κορυφαίο το «Broadway Boogie-Woogie». Την ίδια εποχή ο Ανρί Ματίς θα ονομάσει «Τζαζ» ένα από τα έργα του.
* Η εκλεκτική συγγένεια ανάμεσα στην τζαζ και τη ζωγραφική θα ενταθεί ακόμα πιο πολύ μετά τον πόλεμο. Συχνά οι ζωγράφοι προσπαθούν να βρουν στον καμβά την αμεσότητα και την αυτοσχεδιαστική διάθεση των ερμηνευτών. Οπως στην περίπτωση του Τζάκσον Πόλοκ, που κάποια από τα έργα του δίνουν την αίσθηση πως δημιουργήθηκαν με μουσική υπόκρουση. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο Ορνέτ Κόλμαν χρησιμοποίησε το «Λευκό Φως» του Πόλοκ στο εξώφυλλο του άλμπουμ του «Free Jazz (Α Collective Impro-visation)».
* Φωτογράφοι όπως ο Χέρμαν Λέοναρντ ή ο Γουίλιαμ Κλάξτον οφείλουν τη φήμη τους στην τζαζ. Κι ύστερα είναι η δουλειά του Λι Φριντλάντερ για τη δισκογραφική «Ατλάντικ» που περιλαμβάνει τουλάχιστον τριάντα εξώφυλλα, των Τζον Κολτρέιν, Μάιλς Ντέιβις κ.ά.
* Στον κινηματογράφο, πέραν των κλασικών περιπτώσεων όπως είναι το «Ασανσέρ για δολοφόνους» του Λουί Μαλ ή η «Νύχτα» του Αντονιόνι, χρησιμοποιήθηκε η τζαζ άλλοτε ως πρωταγωνίστρια κι άλλοτε ως ηχητική υπόκρουση. Ενδιαφέρον προκαλούν στην έκθεση τα «Soundies», οι ταινίες δηλαδή μικρού μήκους, που γυρίστηκαν στις δεκαετίες του '30 και του '40 έχοντας προηγηθεί τον σημερινών βιντεοκλίπ.
* Ξεκινώντας από το 1939, όταν ο Αλεξ Στάινγουεϊ σχεδίασε για την Κολούμπια τα πρώτα εξώφυλλα δίσκων, είναι ατέλειωτη η σειρά των μικρών αριστουργημάτων που εικονογραφούν τη μουσική. Μοιάζει η τζαζ να είναι ατέλειωτη πηγή έμπνευσης που απλώνεται από το απόλυτο κιτς ώς το τέλεια εκλεπτισμένο. Και φυσικά την τιμητική τους στην έκθεση έχουν τα εξώφυλλα που σχεδίασε ο Αντι Γουόρχολ, ανάμεσά τους και αυτά για τον Κένι Μπάρελ και τον Τζόνι Γκρίφιν. Το σχέδιο εκπροσωπείται από τους Λουστάλ, Μουνόζ, Σβαρτ, ενώ ο πολύς Γκουίντο Κρέπαξ αγγίζει την τζαζ μέσα από τους «Ανθρώπους του Χάρλεμ» και το εξώφυλλο του «Charlie Parker Plays», που σχεδίασε γύρω στα 1953.
* Ο «Αιώνας της τζαζ» δεν ξεχνά, φυσικά, και την ευρωπαϊκή του διάσταση. Αλλωστε είναι χαρακτηριστικό το ότι η άφιξη στο Παρίσι της «Revue Negre» της Ζοζεφίνας Μπέικερ χαρακτήρισε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, και καρπός της ήταν και το βιβλίο του Πανασιέ «Καυτή τζαζ». Δίχως τον ήχο αυτής της μουσικής, η Δεξιά Οχθη και η πνευματική και κοινωνική ζωή στο Παρίσι της δεκαετίας του '50 θα ήταν πολύ διαφορετική. Οι επιρροές της τζαζ στη Γαλλία παρουσιάζονται με ιδιαίτερη φροντίδα, όπως άλλωστε και οι αντίστοιχες στην ιταλική και ισπανική ζωγραφική, που εκφράζονται μέσα από πίνακες των Φοντάνα, Γκουτούζο, Πασκάλι και Ταπί.
Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ
πριν το σύστημα την ενσωματώσει, την υποδεχθεί στις αίθουσες συναυλιών. Χαρακτηριστική της αφρο-αμερικάνικης κουλτούρας, ρυθμική για επιδέξια σώματα, ερωτική και πολιτική μαζί, θα έχει μία φορά ακόμα την τιμητική της σ' ένα μουσείο της βόρειας Ιταλίας, σ' αυτό της Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης στο Ροβερέτο του Τρέντο. Η τζαζ όπως έχει εκφραστεί όχι μόνο στη μουσική αλλά και στη ζωγραφική, το σινεμά και τη φωτογραφία. Τίτλος, «Ο αιώνας της τζαζ».Σκοπός της έκθεσης, που εγκαινιάζεται το ερχόμενο Σάββατο, είναι ο διάλογος για ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα φαινόμενα του 20ού αιώνα. Γιατί όπως επισημαίνει ο Ντανιέλ Σουτίφ που τη σχεδίασε και την επιμελήθηκε, η τζαζ εκπροσωπούσε έναν τρόπο ζωής και επηρέασε άμεσα την ιστορία της τέχνης τον παρελθόντα αιώνα.
Τρία είναι τα μουσεία που συνεργάστηκαν: του Ροβερέτο, του παρισινού Musee du Quai Branly, αλλά και του Κέντρου της Σύγχρονης Γνώσης της Βαρκελώνης. Ως ιδανική για την καλύτερη κατανόηση του θέματος προτάθηκε μια νοητή χρονική γραμμή, η αφήγηση των σημαντικότερων γεγονότων στην ιστορία της τζαζ, μέσα από παρτιτούρες, αφίσες, δίσκους, περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία, οπτικοακουστικό υλικό.
* Αρχίζοντας από τα εικαστικά, ο Φράνσις Πικάμπια, ο Μαν Ρέι, ο Τζάνκο και ο Τεό Φον Ντένσμπουργκ ήταν οι πρώτοι που δέχτηκαν με ενθουσιασμό τη νέα αυτή μουσική, ενώ τους ακολούθησαν κατά πόδας ο Οτο Ντιξ, ο Ζαν Ματούλκα και ο Φράντισεκ Κούπκα. Συγγραφείς όπως οι Λάνγκστον Χιουτζ, Κλοντ ΜακΚέι και ζωγράφοι όπως οι Ααρον Ντάγκλας, Πάλμερ Χέιντεν και ο Γουίνολντ Ρέις εγκαινιάζουν την «Ανοιξη του Χάρλεμ» έχοντας την υποστήριξη πολλών, γοητευμένων από τη μαύρη κουλτούρα, λευκών συναδέλφων τους.
* Εμπνευση από την τζαζ θα αντλήσουν ακόμα οι αμερικανοί υπέρμαχοι της αφηρημένης τέχνης Αρθουρ Ντόουβ και Στιούαρτ Ντέιβις, ενώ γοητευμένος ιδιαίτερα από τους πιανίστες του μπούγκι γούγκι, ο Μοντριάν, στα τέλη της δεκαετίας του '20 θα ζωγραφίσει τα νεοϋορκέζικα αριστουργήματά του με κορυφαίο το «Broadway Boogie-Woogie». Την ίδια εποχή ο Ανρί Ματίς θα ονομάσει «Τζαζ» ένα από τα έργα του.
* Η εκλεκτική συγγένεια ανάμεσα στην τζαζ και τη ζωγραφική θα ενταθεί ακόμα πιο πολύ μετά τον πόλεμο. Συχνά οι ζωγράφοι προσπαθούν να βρουν στον καμβά την αμεσότητα και την αυτοσχεδιαστική διάθεση των ερμηνευτών. Οπως στην περίπτωση του Τζάκσον Πόλοκ, που κάποια από τα έργα του δίνουν την αίσθηση πως δημιουργήθηκαν με μουσική υπόκρουση. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο Ορνέτ Κόλμαν χρησιμοποίησε το «Λευκό Φως» του Πόλοκ στο εξώφυλλο του άλμπουμ του «Free Jazz (Α Collective Impro-visation)».
* Φωτογράφοι όπως ο Χέρμαν Λέοναρντ ή ο Γουίλιαμ Κλάξτον οφείλουν τη φήμη τους στην τζαζ. Κι ύστερα είναι η δουλειά του Λι Φριντλάντερ για τη δισκογραφική «Ατλάντικ» που περιλαμβάνει τουλάχιστον τριάντα εξώφυλλα, των Τζον Κολτρέιν, Μάιλς Ντέιβις κ.ά.
* Στον κινηματογράφο, πέραν των κλασικών περιπτώσεων όπως είναι το «Ασανσέρ για δολοφόνους» του Λουί Μαλ ή η «Νύχτα» του Αντονιόνι, χρησιμοποιήθηκε η τζαζ άλλοτε ως πρωταγωνίστρια κι άλλοτε ως ηχητική υπόκρουση. Ενδιαφέρον προκαλούν στην έκθεση τα «Soundies», οι ταινίες δηλαδή μικρού μήκους, που γυρίστηκαν στις δεκαετίες του '30 και του '40 έχοντας προηγηθεί τον σημερινών βιντεοκλίπ.
* Ξεκινώντας από το 1939, όταν ο Αλεξ Στάινγουεϊ σχεδίασε για την Κολούμπια τα πρώτα εξώφυλλα δίσκων, είναι ατέλειωτη η σειρά των μικρών αριστουργημάτων που εικονογραφούν τη μουσική. Μοιάζει η τζαζ να είναι ατέλειωτη πηγή έμπνευσης που απλώνεται από το απόλυτο κιτς ώς το τέλεια εκλεπτισμένο. Και φυσικά την τιμητική τους στην έκθεση έχουν τα εξώφυλλα που σχεδίασε ο Αντι Γουόρχολ, ανάμεσά τους και αυτά για τον Κένι Μπάρελ και τον Τζόνι Γκρίφιν. Το σχέδιο εκπροσωπείται από τους Λουστάλ, Μουνόζ, Σβαρτ, ενώ ο πολύς Γκουίντο Κρέπαξ αγγίζει την τζαζ μέσα από τους «Ανθρώπους του Χάρλεμ» και το εξώφυλλο του «Charlie Parker Plays», που σχεδίασε γύρω στα 1953.
* Ο «Αιώνας της τζαζ» δεν ξεχνά, φυσικά, και την ευρωπαϊκή του διάσταση. Αλλωστε είναι χαρακτηριστικό το ότι η άφιξη στο Παρίσι της «Revue Negre» της Ζοζεφίνας Μπέικερ χαρακτήρισε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, και καρπός της ήταν και το βιβλίο του Πανασιέ «Καυτή τζαζ». Δίχως τον ήχο αυτής της μουσικής, η Δεξιά Οχθη και η πνευματική και κοινωνική ζωή στο Παρίσι της δεκαετίας του '50 θα ήταν πολύ διαφορετική. Οι επιρροές της τζαζ στη Γαλλία παρουσιάζονται με ιδιαίτερη φροντίδα, όπως άλλωστε και οι αντίστοιχες στην ιταλική και ισπανική ζωγραφική, που εκφράζονται μέσα από πίνακες των Φοντάνα, Γκουτούζο, Πασκάλι και Ταπί.
Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου